E. R. Dodds: Οι Έλληνες και το παράλογο Ι

kori.jpg

Ολοκλήρωσα αυτές τις μέρες την ανάγνωση του εξαιρετικού βιβλίου του E. R. Dodds, «Οι Έλληνες και το παράλογο». Το βιβλίο αυτό με έκανε να συνειδητοποιήσω πολλές ασυνέπειες, ανακολουθίες και αντινομίες της σκέψης και της συμπεριφοράς μου και να δω επίσης από πού προέρχονται πολλές από τις λαϊκές παραδόσεις και συνήθειες που επιζούν ακόμη στην καθημερινή μου/ μας πρακτική. Γι’ αυτούς τους λόγους και για μερικούς επιπλεόν, που θα αποκαλύψω στη συνέχεια, σκοπεύω να του αφιερώσω μια σειρά από posts, τα οποία ελπίζω να ολοκληρώσω μέχρι την Κυριακή του Πάσχα.

Στο βιβλίο αυτό ο Dodds εξετάζει την επιρροή, την επίδραση και τη σχέση που ανέπτυξε ο Αρχαίος Ελληνικός Πολιτισμός – από τα ομηρικά έως τα πρώτα μεταχριστιανικά χρόνια – με τις άλογες δυνάμεις της ανθρώπινης φύσης, σκέψης και ζωής. Ο μεταφραστής του βιβλίου Γ. Γιατρομανωλάκης για να αποφύγει τους συνειρμούς που θα προκαλούσε η χρήση της λέξης ‘άλογο’, προτίμησε να αποδώσει τη λέξη ‘irrational’ του πρωτότυπου τίτλου με τον όρο ‘παράλογο’. Για να προσδιορίσω καλύτερα το περιεχόμενο του βιβλίου, θα αντιγράψω στο σημερινό post ένα απόσπασμα από ένα άλλο βιβλίο του Dodds, όπου ο συγγραφέας ορίζει «… τη σημασία της λέξης ορθολογιστής [Σ.Σ. Αγγλ. rationalist].

Θέλω να της δώσω την αρχαιότερη και πλατύτερη σημασία της, αυτην με την οποία χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει τον τύπο της φιλοσοφίας που κάτω από ποικίλους μετασχηματισμούς κυριάρχησε γενικά (εκτός από ένα μεγάλο και περίεργο χάσμα) στην ευρωπαϊκή σκέψη από την εποχή του Σωκράτη. Η φιλοσοφία αυτή διακυρρήσει τρία πράγματα:

Πρώτον, ο ορθός λόγος (ο λόγος των αρχαίων Ελλήνων) αποτελεί το μόνο κατάλληλο όργανο για την εύρεση της αλήθειας – αντίθετα από τις θεωρίες που αποδίδουν τη λειτουργία αυτή στην εμπειρία, στην πίστη, σε κάτι που λέγεται «ενόραση», ή στις θεωρίες που αρνούνται εντελώς την ύπαρξη ενός τέτοιου οργάνου.

Έπεται, λοιπόν, ότι η πραγματικότητα πρέπει να είναι τέτοια ώστε να γίνεται αντιληπτή από τον ορθό λόγο, και αυτό σημαίνει ότι η δομή της πραγματικότητας πρέπει κατά κάποιον τρόπο να είναι από μόνη της ορθολογική.

Τέλος, μέσα σ’ ένα τέτοιο σύστημα οι αξίες, όπως και τα γεγονότα, πρέπει να συμφωνούν με τον ορθό λόγο: το ύψιστον Αγαθόν πρέπει να είναι η λογική έννοια ή κάτι συγγενικό. Γι’ αυτό ο ορθολογισμός υποστηρίζει ότι το ηθικό σφάλμα, όπως και το σφάλμα της λογικής, μπορεί να προέλθει αν αποτύχουμε να χρησιμοποιήσουμε τον ορθό λόγο που κατέχουμε· και αν συμβεί ένα τέτοιο σφάλμα, πρέπει τότε, όπως και τα λογικά σφάλματα, να θεραπεύεται με διαδικασίες λογικές».

Το ίδιο απόσπασμα παραθέτει και ο Γιατρομανωλάκης στην Εισαγωγή του, για να καταλήξει: «Όλες λοιπόν οι παρεκβάσεις από τον καθιερωμένο, και συνεπώς δυναστευτικό ορθό λόγο, αλλά και οι συναφείς ερμηνείες που το αρχαίο ελληνικό πνεύμα δίνει στην άλογη αυτή εμπειρία, αποτελούν το αντικείμενο της μελέτης του Dodds».

Συνεχίζεται…

(Μερικές πληροφορίες:
Το βιβλίο του E. R. Dodds, «Οι Έλληνες και το παράλογο», κυκλοφορεί στα ελληνικά σε μετάφραση Γ. Γιατρομανωλάκη από τις εκδόσεις ‘Ινστιτούτο του Βιβλίου – Α. Καρδαμίτσα» με αριθμό ISBN 960-354-030-7. Μπορείτε να διαβάσετε μία κριτική του βιβλίου στα αγγλικά εδώ. Στη φωτογραφία κεφαλή Κόρης από τη Γλυπτοθήκη του Μονάχου.)

2 responses to “E. R. Dodds: Οι Έλληνες και το παράλογο Ι

  1. Το βιβλίο αυτό ήταν, κατά κάποιον τρόπο, υποχρεωτικό ανάγνωσμα στο φροντηστήριο που πήγαινα όταν έδινα πανελλήνιες (προ αμνημονεύτων ετών). Ευχαριστώ που μου το θύμισες· να βρω μόνο που το έχω καταχωνιάσει για να το ξαναδιαβάσω.

  2. ΕΙΝΑΙ ΜΕΣΑ ΣΤΑ ΤΡΙΑ ΑΓΑΠΗΜΕΝΑ ΜΟΥ
    ΤΑ ΑΛΛΑ ΔΥΟ ΕΙΝΑΙ
    Ο ΔΙΟΝΥΣΟΣ ΤΟΥ JEANMAIRE
    KAΙ ΟΙ ΓΑΜΜΟΙ ΤΟΥ ΚΑΔΜΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΡΜΟΝΙΑΣ ΤΟΥ ΚΑΛΑΣΣΟ
    ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΣΥΝΙΣΤΩ ΑΝΕΠΙΦΥΛΑΚΤΑ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥΣ ΑΛΛΗΛΟΣΥΜΠΛΗΡΩΝΟΝΤΑΙ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΤΙΚΑ😉

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s