E. R. Dodds: Οι Έλληνες και το παράλογο ΙIΙ – Τα αγαθά της μανίας (συνέχεια)

kouros.jpg

«…

Ακόμη και αυτό που ζητούσε ο Πίνδαρος από τις Μούσες ήταν πάλι η αλήθεια. ‘Μάντευε, Μούσα,’ λέει, ‘και εγώ θα γίνω ο εκφωνητής (προφατεύσω)’. Οι λέξεις που χρησιμοποιεί είναι οι τεχνικοί όροι των Δελφών· η παλαιά αναλογία ανάμεσα στην ποίηση και στη μαντεία υπονοείται εδώ. Αλλά παρατηρήστε πως αυτός που παίζει το ρόλο της Πυθίας δεν είναι ο ποιητής αλλά η Μούσα. Ο ποιητής δε ζητά να ‘δαιμονισθεί’ ο ίδιος, αλλά μόνο να ενεργήσει ως ερμηνευτής της εκστασιασμένης Μούσας. Κι αυτό φαίνεται πως είναι η αρχική σχέση. Η επική παράδοση παρουσιάζει τον ποιητή να παίρνει μία γνώση αφύσικη από τις Μούσες, αλλά όχι να πέφτει σε έκσταση ή να κατέχεται δαιμονικά απ’ αυτές.

Η έννοια του ‘φρενιτιώδους’ ποιητή που συνθέτει σε κατάσταση έκστασης δεν φαίνεται να παρουσιάζεται πολύ νωρίτερα από τον 5. αιώνα. Φυσικά μπορεί να είναι και παλαιότερη· ο Πλάτωνας την αποκαλεί παλαιόν μύθον, παλιά ιστορία. Προσωπικά υποθέτω πως ήταν ένα υποπροϊόν της διονυσιακής κίνησης που έδινε έμφαση στην αξία των ανώμαλων ψυχικών καταστάσεων, όχι γιατί τις θεωρούσε οδούς προς τη γνώση αλλά αυτοσκοπό. Όμως ο πρώτος συγγραφέας που ξέρουμε πως μίλησε για ποιητική έκσταση είναι ο Δημόκριτος, ο οποίος ισχυριζόταν πως τα ωραίοτερα ποιήματα ήσαν αυτά που συνέθεταν μετ’ ενθουσιασμού και ιερού πνεύματος, και αρνιόταν ότι ήταν δυνατό να γίνει ο καθένας μεγάλος ποιητής χωρίς ιερό πνεύμα. Όπως πρόσφατα έχουν τονίσει μελετητές, θα πρέπει μάλλον να αποδώσουμε στον Δημόκριτο, και όχι στον Πλάτωνα, την αμφισβητούμενη τιμή πως εισήγαγε στη φιλολογική θεωρία την αντίληψη πως ο ποιητής είναι άνθρωπος αποκομμένος από τους κοινούς θνητούς με μια αντικανονική εσωτερική εμπειρία, και πως η ποίηση είναι αποκάλυψη πέρα από το λογικό και πάνω από το λογικό. Η στάση του Πλάτωνα προς τις απόψεις αυτές ήταν πραγματικά πολύ αυστηρή – αλλά αυτό είναι υλικό για το επόμενο κεφάλαιο.»

Ένας από τους λόγους που αποφάσισα να αντιγράψω το συγκεκριμένο απόσπασμα ήταν γιατί με προβλημάτισε ο artattack με αυτό του το post. Αντιγράφοντας το παραπάνω ήθελα να δείξω πως δεν είναι απαραίτητα έτσι όπως αναφέρεi o art, τουλάχιστον δεν το έβλεπαν πάντα έτσι, πως σίγουρα δεν είναι μόνο έτσι και πως με βεβαιότητα μπορεί να είναι κι αλλιώς. Ο Έρωτας είναι συστατικό στοιχείο της τέχνης – άσχετα με το πως χρησιμοποιείται κατά περίσταση. Υπό αυτήν την άποψη, θεωρώ εξαιρετική την έμπνευση που είχε ο Δήμητρης Παπαϊωάννου, κατά την τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων, να συνδέσει τη γονιμότητα με την καλλιτεχνική δημιουργία, αφήνοντας να παρελάσει ολόκληρη η ελληνική ιστορία, ολόκληρη η ελληνική τέχνη/ όπως αυτή απεικονίστηκε στα διάφορα κατά εποχές αριστουργήματα της ελληνικής τέχνης, υπό τη σκέπη του Θεού Έρωτα, αμέσως μετά από το ζευγάρι των εράστων, που χαίρονται στο νερό ελεύθερα, με αθωότητα, σχεδόν εφηβική, τον έρωτά τους. Ιδού η περίφημη «Κλεψύδρα» από την τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων:

Συνεχίζεται…

Σημειώσεις
1. Λίγες μέρες μετά την τελετή έναρξης δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Αυγή ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο, το οποίο σχολίαζε την επιλογή του Δ. Παπαϊωάννου να δείξει την ελληνική ιστορία μέσα από εικόνες. Δυστυχώς δε θυμάμαι το όνομα του συντάκτη – ξέρω μόνο γι’ αυτόν πως επιμελείται και εκδίδει το περιοδικό ‘Ο Πολίτης’ – και όσο κι αν έψαξα στον δικτυακό τόπο της εφημερίδας δεν κατάφερα να το ανακαλύψω. Αν κάποιος γνωρίζει κάτι παραπάνω, έστω το όνομα του συγγραφέα, ας το αφήσει παρακαλώ σε ένα σχόλιο.
2. Στη φωτογραφία αρχαϊκός Κούρος, από τη Γλυπτοθήκη του Μονάχου.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s