429 πΧ – 1929 μΧ

 (Το σκάκι είναι μια παλιά αγαπημένη μου ασχολία. Όταν άνοιξα το blog φλέρταρα αρχικά με την ιδέα να το κάνω αμιγώς σκακιστικό, αλλά συνειδητοποίησα πως δεν είχα ούτε τις απαραίτητες γνώσεις, ούτε τον απαιτούμενο χρόνο να το ενημερώνω τακτικά. Από καιρό έψαχνα σκακιστικά θέματα να παρουσιάσω, όμως δεν έβρισκα κάτι που να είναι ενδιαφερον και ταυτόχρονα όχι ιδιαίτερα εξειδικευμένο. Η παρακάτω θα είναι η πρώτη μιας σειράς αναρτήσεων αφιερωμένες στο σκάκι. Πρόκειται για ένα email που υποστήκανε πριν από καναδυό χρόνια μερικοί φίλοι μου – Για να ενημερώνεστε για τα σκακιστικά δρώμενα επισκεφτείτε το κατά τη γνώμη μου καλυτερο ελληνικό σκακιστικό ιστολόγιο που διατηρεί ο Schroedinger’s Cat σε αυτήν τη διεύθυνση.)

Αγαπητοί φίλοι,

το τελευταίο διάστημα διαβάζω με ιδιαίτερο ενθουσιασμό την Ιστορία του Θουκυδίδη. Χθες, διάβαζα στο δεύτερο βιβλίο, την ήττα του Πελοποννησιακού στόλου στον Πατραϊκό κόλπο. Αυτό που μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση, ήταν η νηφαλιότητα, η σιγουριά, η ευστροφία, η ακρίβεια, η στρατηγική σκέψη, η ορθή διαχείριση του τακτικού πλεονεκτήματος και η ιδανική χρονική εκτέλεση από την πλευρά του Αθηναίου στρατηγού Φορμίωνα που οδήγησε βέβαια στη νίκη του Αθηναϊκού στόλου. Σας στέλνω παρακάτω το σχετικό απόσπασμα, μετάφραση Ελ. Βενιζέλου:

Ήττα του Πελοποννησιακού στόλου εις τον Πατραϊκόν κόλπον

83. Ο στόλος της Κορίνθου και των άλλων συμμάχων του Κορινθιακού κόλπου, ο οποίος ώφειλε να προσέλθη προς τον Κνήμον, δια να εμποδίζη τους Ακαρνάνας των παραλίων να σπεύσουν εις βοήθειαν των του εσωτερικού, δεν προσήλθεν, αλλ’ ηναγκάσθη, την ιδίαν περίπου ημέραν της μάχης του Στράτου, να συνάψη ναυμαχίαν προς την υπό τον Φορμίωνα μοίραν των είκοσι Αθηναϊκών πλοίων, η οποία εστάθμευεν εις την Ναύπακτον. Διότι ο Φορμίων, ενώ αυτοί έπλεαν κατά μήκος της νοτίας ακτής, δια να εξέλθουν από τον κόλπον, περιωρίζετο να επιτηρή τας κινήσεις των, διότι επροτίμα να τους επιτεθή εις την ανοικτήν θάλασσαν. Αλλ’ οι Κορίνθιοι και οι σύμμαχοί των έπλεαν, έχοντες εξωπλισμένον τον στόλον των όχι προς ναυμαχίαν, αλλά μάλλον δι’ επιχειρήσεις εναντίον των παραλίων της Ακαρνανίας, και ούτε εφαντάζοντο ότι οι Αθηναίοι με τα είκοσι πλοία των θα ετόλμων να ναυμαχήσουν προς τα σαράντα επτά ιδικά των. Επειδή, εν τούτοις, όχι μόνον εφόσον έπλεαν παρά την νοτίαν ακτήν, έβλεπαν αυτούς πλησίον της βορείας εις παράλληλον διεύθυνσιν αλλά και όταν εκ Πατρών της Αχαίας εζήτησαν να περάσουν προς την Ακαρνανίαν επί της απέναντι στερεάς, είδαν τους Αθηναίους πλέοντας εναντίον των εκ της Χαλκίδος και του ποταμού Ευήνου, καθόσον η προσπάθειά των να μη γίνουν αντιληπτοί, όταν ηγκυροβόλησαν εν καιρώ νυκτός εις τας Πάτρας, απέτυχε, μη δυνάμενοι πλέον να πράξουν άλλως, ηναγκάσθησαν να ναυμαχήσουν εις το μέσον του κόλπου των Πατρών. Ο στόλος των εδιοικείτο από τους στρατηγούς εκάστης πόλεως, όσαι είχαν μετάσχει εις την συγκρότησίν του, των Κορινθίων όμως ειδικώς στρατηγοί ήσαν ο Μαχάων, ο Ισοκράτης και ο Αγαθαρχίδας. Και οι μεν Πελοποννήσιοι παρέταξαν τα πλοία των με τας πρώρας προς τα έξω και τας πρύμνας προς τα έσω κατά τοιούτον τρόπον, ώστε να σχηματίζουν κύκλον όσον το δυνατόν μεγαλύτερον, αλλά με διαστήματα που καθίστων δύσκολον την διάσπασιν της παρατάξεώς των. Εντός του κύκλου αυτού παρέταξαν τα συνοδεύοντα τον στόλον ελαφρά σκάφη και πέντε πολεμικά, τα πλέον ταχύπλοα, δια να δύνανται ταύτα να εκπλέουν δια της συντομωτέρας οδού, προς βοήθειαν οιουδήποτε μέρους της παρατάξεως, κατά του οποίου θα επετίθετο τυχόν ο εχθρός.

84. Ο Αθηναϊκός στόλος, εις γραμμήν παραγωγής, έπλεε γύρω από τον Πελοποννησιακόν και διαρκώς όσον ημπορούσε πλησιέστερα προς αυτόν, παρέχων την εντύπωσιν ότι από στιγμής εις στιγμήν θα επιτεθή, και αναγκάζων τοιουτοτρόπως αυτόν να σμικρύνη ολοέν τον κύκλον της παρατάξεώς του. Αι διαταγαί όμως του Φορμίωνος ώριζαν να μη γίνη καμμία επίθεσις, πριν δώση ο ίδιος το σύνθημα. Διότι ήλπιζεν ότι δεν θα ημπορέση ο εχθρικός στόλος να τηρήση την τάξιν του, όπως στρατός ξηράς, αλλ’ ότι τα πλοία θα συνεκρούοντο προς άλληλα και τα ελαφρά σκάφη Θα επροκάλουν σύγχυσιν, εάν δε ο συνήθης εωθινός άνεμος, τον οποίον ανέμενε περιπλέων, ήθελε πνεύσει από τον κόλπον, δεν θα ημπορούσαν ούτε επί στιγμήν να συγκρατήσουν την παράταξιν, και όχι μόνον την ώραν αυτήν εθεώρει καταλληλοτέραν δια την επίθεσιν, αλλά και ενόμιζεν ότι απέκειτο εις την ελευθέραν διάθεσίν του να επιτεθή όταν ήθελε, λόγω της μεγαλυτέρας ευκινησίας των πλοίων. Όταν ήρχισε να πνέη ο άνεμος, η παράταξις των πλοίων, η οποία είχεν ήδη περιορισθή εις στενόν χώρον, ήρχισε να διασπάται υπό την επήρειαν του ανέμου και της επιπτώσεως συγχρόνως των ελαφρών σκαφών. Ούτω, τα πλοία επέπιπταν το ένα επάνω εις το άλλο, ενώ τα πληρώματα τα απώθουν με κοντούς, δια να τα διαχωρίσουν. Επειδή δε όχι μόνον εφωνάσκουν, αλλά και οδηγίας έδιδαν μεγαλοφώνος οι μεν προς τους δε, προς αποφυγήν της συγκρούσεως, και αλληλοϋβρίζοντο, δεν ημπορούσαν ν’ ακούσουν ούτε τα παραγγέλματα των κυβερνητών, ούτε τους κελευστάς, και οι κωπηλάται, μη δυνάμενοι ως εκ της θαλασσοταραχής και της απειρίας των να χειρίζωνται τας κώπας, καθίστων τα πλοία έτι μάλλον ακυβέρνητα. Ο Φορμίων, θεωρήσας ότι ήλθε πλέον η κατάλληλος στιγμή, έδωσε το σήμα της επιθέσεως. Οι Αθηναίοι τότε επέπεσαν, και πρώτον μεν κατεβύθισαν μίαν από τας ναυαρχίδας, έπειτα δε, οπουδήποτε επετίθεντο κατά των εχθρικών πλοίων, επέφεραν πανωλεθρίαν, και περιήγαγαν αυτά εις τοιαύτην θέσιν, ώστε κανεις, ως εκ της συγχύσεως, δεν εσκέπτοντο περί αντιστάσεως, Αλλ’ άλλοι έφευγαν προς τας Πάτρας και την Δύμην της Αχαΐας. Οι Αθηναίοι, καταδιώκοντες, συνέλαβαν δώδεκα πολεμικά σκάφη και παραλαβόντες το πλείστον των πληρωμάτων επί των ιδικών των πλοίων, απέπλευσαν προς το Μολύκρειον. Αφού δε έστησαν τρόπαιον εις το Ρίον και αφιέρωσαν εν από τα κυρευθέντα πολεμικά σκάφη εις τον Ποσειδώνα, επέστρεψαν εις Ναύπακτον. Και οι Πελοποννήσιοι, με το υπόλοιπον του στόλου των, έπλευσαν ευθύς εκ Δύμης και Πατρών παραλιακώς εις την Κυλλήνην, επίνειον των Ηλείων. Μετά την μάχην του Στράτου, ήλθεν εις την Κυλλήνην και ο Κνήμος από την Λευκάδα με τον στόλον, ο οποίος έπρεπε να είχεν ενωθή με τον εκ Κορίνθου.

Διαβάζοντας το παραπάνω απόσπασμα, θυμήθηκα μία παρτίδα του Καπαμπλάνκα, γνωστού ως ‘Κάπα», δεινού Κουβανού σκακιστή και τρίτου κατά σειρά παγκόσμιου πρωταθλητή, από το 1921 έως το 1927, ο οποίος είχε διαχειριστεί ακριβώς με τον ίδιο τρόπο το τακτικό πλεονέκτημα του χώρου που είχε ενάντια στον Τρεϊμπάλ, σε μια παρτίδα του 1929. Την παρτίδα αυτή την είχα μελετήσει πριν από χρόνια, όταν η ενασχόλησή μου με το σκάκι ήταν πολύ πιο έντονη από όσο είναι δυστυχώς τώρα και μου είχε κάνει εντύπωση ακριβώς αυτό το ίδιο στοιχείο, πώς ένα στρατηγικό πλεονέκτημα, μετατράπηκε σε τακτικό και οδήγησε στην επακόλουθη αποφασιστική νίκη. Ο Καπαμπλάνκα περιόρισε, ουσιαστικά στοίβαξε τα κομμάτια του αντιπάλου του σε έναν τόσο περιορισμένο χώρο, με αποτέλεσμα όταν εξεδήλωσε την επίθεσή του αυτά να μην μπορέσουν να αμυνθούν αποτελεσματικά, να μην μπορούν να αντιδράσουν συντονισμένα και να πέφτει το ένα πάνω στο άλλο, όπως ακριβώς και τα πλοία του Πελοποννησιακού στόλου.

Ο Καπαμπλάνκα ήταν διάσημος για τα φινάλε του κι αυτό του το χαρακτηριστικό φαίνεται και στην παρακάτω παρτίδα. Έπαιζε πάντα με εξαιρετική ηρεμία, σιγουριά και ακρίβεια, καμιά περιττή κίνηση και χτυπούσε πάντα την κατάλληλη στιγμή. Ο Βλαντιμίρ Νάμπόκοφ, διάσημος συγγραφέας, λάτρης του σκακιού και θαυμαστής του Καπαμπλάνκα, είχε χαρακτηρίσει τα φινάλε του τελευταίου ‘μοτσάρτια’.  Όσοι δεν έχετε δυστυχώς τη διάθεση να ακολουθήσετε την παρτίδα αναλυτικά, μπορείτε απλώς να διαβάζετε τα σχόλια και να βλέπετε τα σχεδιαγράμματα, τα οποία δίνουν μια εξαιρετικά καλή εικόνα του πως εξελίχτηκε το παιχνίδι. Αλλά έτσι θα χάσετε παραπάνω από τη μισή απόλαυση. 

Καλή ανάγνωση.

Manoeuvre in the middlegame: slowly, or dynamically and with threats  

Manoeuvre: slow breakthrough in closed position with lots of space

Capablanca – Treybal (Karlsbad) [D30] 1929

1. d4 d5 2. c4 c6 3. Nf3 e6 4. Bg5 Be7 5. Bxe7 Qxe7 6. Nbd2 f5 7. e3 Nd7 8. Bd3 Nh6 9. O-O O-O 10. Qc2 g6 11. Rab1 Nf6 12. Ne5 Nf7 13. f4

picture-1.png

the Anti-Stonewall formation: White has a Queen’s-side initiative

13… Bd7 14. Ndf3 Rfd8 15. b4 Be8 16. Rfc1 a6 17. Qf2 Nxe5 18. Nxe5 Nd7  

seeking exchanges…

19. Nf3  

… but not finding them

19… Rdc8 20. c5 Nf6 21. a4 Ng4  

a gesture only

22. Qe1 Nh6

  picture-2.png  

Black is defending the Queen’s-side quite well: White switches tack. This is the key to understanding space – although Black can theoretically defend any one point, White can make the Black pieces trip up in their rush to do so by moving from one point to another.  

23. h3 Nf7 24. g4 Bd7 25. Rc2 Kh8 26. Rg2 Rg8 27. g5 Qd8 28. h4 Kg7 29. h5

picture-3.png

White has the initiative on both sides of the board: Black’s cramped and passive pieces will find it hard to cover everything  

29… Rh8 30. Rh2 Qc7 31. Qc3 Qd8 32. Kf2 Qc7 33. Rbh1 Rag8 34. Qa1 Rb8 35. Qa3 Rbg8

picture-4.png

 Just when Black has had to cover the h-file…

36. b5  

… White opens a file on the Q-side. Black’s pieces have to rush back, but get in a tangle because they have so few squares. White gains complete control of the a-file, and seals the King’s-side. Then, he arranges the final breakthrough on the Queen’s-side, possible because of his enormous control of space there.

36… axb5  

[36… cxb5 37. h6+ Kf8 38. c6+]  

h6+ Kf8 38. axb5 Ke7 39. b6 Qb8

 picture-5.png

a sad decision: now Black won’t be able to oppose rooks on the a-file. This is the concrete manifestation of what I described earlier: White switching the focus of activity from side to side until Black is wrong-footed.

40. Ra1 Rc8 41. Qb4 Rhd8 42. Ra7 Kf8 43. Rh1 Be8 44. Rha1 Kg8 45. R1a4 Kf8 46. Qa3 Kg8 47. Kg3 Bd7 48. Kh4    

White spends a little time wondering where to put his King; he has the luxury of seeing how it looks on a few different squares before the final push.

48… Kh8 49. Qa1 Kg8 50. Kg3 Kf8 51. Kg2 Be8

 picture-6.png

the last ingredient for the breakthrough is the Knight

Nd2 Bd7 53. Nb3 Re8 54. Na5 Nd8

 picture-7.png

Ready or not, here we come

55. Ba6 bxa6 56. Rxd7 Re7  

 else the a-pawn will simply go after Nb3

57. Rxd8+ Rxd8 58. Nxc6   

picture-8.png

this ‘family’ fork is decisive

1-0

(Την παρτίδα την πήρα από τον Κανόνα του Exeter Chess Club. Επισκεφτείτε τον ιστοτόπο του. Το υλικό που υπάρχει εκεί ικανοποιεί από τον απλώς περίεργο μέχρι τον πιο εξειδικευμένο αναγνώστη.)

9 responses to “429 πΧ – 1929 μΧ

  1. Από σένα, φίλε απρόβλεπτε, περίμενα να γράψεις τουλάχιστον δυο λόγια για το θάνατο του Bobby Fischer, αλλά εσύ αναβάζεις εδάφια της βενιζελικής μεταφράσεως του Θουκυδίδου. Ας είναι.

    Παραθέτω link σε άρθρο του Κασπάροφ για το θάνατο του Fischer:

    http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1707222,00.html

  2. @takisz

    Αγαπητέ takisz,
    δυστυχώς δεν είχα τον χρόνο να προετοιμάσω ένα αφιέρωμα στον θάνατο του Bobby, αλλά σκοπεύω να επανορθώσω σύντομα. Ευχαριστώ για το λινκ.

    Υ/Α

  3. Ο Bobby υπήρξε μέγας. Η σύγκρισή του με τον Garry θυμίζει τις διαμάχες για το αν ο Πελέ ή ο Μαραντόνα ήταν μεγαλύτερος ποδοσφαιριστής. Κάπου ίσως να τόχασε, αλλά οι παρτίδες του είναι υπέροχες. Πολύ καλή ιστοσελίδα για όσους θέλουν υλικό για τον Βobby Fisher είναι η εξής:

    http://www.bobbyfischer.net

    Προσέξτε τη συνέντευξή του στον Ralph Ginsburg (του Ηarper’s Magazine) όταν ήταν 18 ετών:

    http://www.bobbyfischer.net/bobby04.html

  4. Ενδιαφέρον το blog, καλή συνέχεια!

  5. Πραγματικά, αξιόλογη προσπάθεια! Εύχομαι να έχεις έμπνευση (και κουράγιο) και να συνεχίσεις!

  6. Πολύ ενδιαφέρον………. Όμως το σήμα σου δεν είναι σκακιέρα!…. Μήπως είσαι και γκοκιστής;;;;

  7. @mousitsa

    «Γκοκιστής» μάλλον δεν είναι, αλλά γογγυστής, ίσως…😉

  8. Αγαπητοί Φίλοι,
    ευχαριστώ για τα σχόλια και τα καλά σας λόγια. Λυπάμαι που δεν απάντησα νωρίτερα, αλλά αφενός δεν διαθέτω σύνδεση στο σπίτι μου και αφετέρου τις δύο τελευταίες βδομάδες βρισκόμουν συνέχεια καθ’ οδόν.

    @Μουσίτσα

    Αγαπητή Μουσίτσα,
    είμαι μεταξύ άλλων και γκοκιστής. Μπορείς σχετικά να δεις μια παλιότερη ανάρτηση εδώ:

    https://wonderfullyunpredictable.wordpress.com/2007/03/09/go/

    Υ/Α

  9. Διεθνώς απρόβλεπτος. Αυτό θα πει παραπομπή στο Θουκυδίκη όμως.

    http://bn.wordpress.com/tag/peloponnesian-war/

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s